Yuxu rejiminin pozulması immun sisteminin zəifləməsindən tutmuş, ürək-damar xəstəliklərinə və psixoloji problemlərə qədər bir çox ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.

Son.az bu mövzuda Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Tibbi Bərpa İnstitutunun nevroloqu Aygün İsayeva ilə müsahibəni təqdim edir: 

- Aygün xanım, ilk olaraq, yuxu rejimi nədir və niyə vacibdir?

- Yuxu rejimi, gündəlik yuxu saatlarımızın və yuxu dövrlərimizin tənzimlənməsi, müəyyən bir zaman cədvəli ilə uyğun olmasıdır. Bu rejim insanın sağlamlığı və ümumi rifahı üçün çox vacibdir. Yuxu rejiminin düzgün qurulması bir neçə səbəbdən əhəmiyyətlidir. Bu, düzgün qurulduqda, bədən və beyin lazımi istirahətə sahib olur, enerjini bərpa etməyə, immun sistemini gücləndirməyə və zehni funksiyaların yaxşı işləməsinə kömək edir, bədəndəki hormonların balansını qoruyur. Məsələn, düzgün yuxu dövrü böyümə hormonu və stress hormonlarının tənzimlənməsinə, yaddaşın gücləndirilməsinə və yeni məlumatların öyrənilməsinə kömək edir. Yuxu zamanı beyin məlumatları emal edir və yaddaşda saxlayır. Rejim düzgün həyata keçirildikdə ə insanların gündəlik fəaliyyətləri daha məhsuldar və diqqətli olur. Yuxusuzluq və ya qeyri-düzgün yuxu rejimi stressi, narahatlığı və digər psixoloji problemləri artıra bilər. Normal yuxu zehni və emosional sağlamlıq üçün də vacibdir. Rejimin pozulması, yuxusuzluq və ya qeyri-düzgün yuxu uzun müddət ərzində ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Buna görə də yuxu saatlarının sabit olması və hər gün eyni saatda yatmağa çalışmaq çox vacibdir.

- Yuxusuzluq uzun müddət davam edərsə nə baş verər?

- Bu, bir çox fiziki və psixoloji sağlamlıq problemlərinə səbəb ola, yalnız gündəlik həyatınıza deyil, ümumi rifahınıza da mənfi şəkildə təsir edə bilər. Yuxusuzluq immun sistemini zəiflədir, bu da bədəni xəstəliklərə daha həssas edir. Davamlı yuxusuzluq, yüksək qan təzyiqi, ürək xəstəlikləri və digər ürək-damar problemləri riskini artırır. Yuxusuzluq, aclıq və iştahanı tənzimləyən hormonları pozur, bu da çəki artımına səbəb ola bilər. Bu, menstruasiya dövrü, insulin səviyyələri və digər bədən funksiyalarına təsir göstərir. Yuxusuzluq stress və narahatlıq səviyyələrini artırır, bu da emosional narahatlığa səbəb ola bilər. Depressiya əlamətlərinin güclənməsinə və əhval-ruhiyyənin düşməsi ilə nəticələnir. Yuxusuzluq beyin funksiyalarını zəiflədir, konsentrasiya, yaddaş və qərar qəbul etmə qabiliyyətinə mənfi təsir edir.

- Yuxu pozuntusunun müalicəsi varmı?

- Bəli, yuxu pozuntularının müalicəsi mümkündür. Müalicə üsulları pozuntunun növünə və səbəbinə bağlı olaraq dəyişir. Yuxu pozuntuları müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər və buna görə də müalicə yanaşmaları fərqli olur. Müalicə adətən üç əsas yanaşmanı əhatə edir. Davranışsal müalicə (Koqnitiv Davranış Terapiyası - CBT-i). Bu terapiya, yuxu pozuntuları üçün çox effektiv bir müalicə üsuludur.

Koqnitiv davranış terapiyası (CBT-i), yuxusuzluğu və digər yuxu problemlərini müalicə etmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmış bir psixoterapiya üsuludur. CBT-i, yuxu ilə bağlı mənfi düşüncələri və davranışları dəyişdirməyə kömək edir. Bu terapiya yuxu təlimini, stress idarə etmə texnikalarını və rahatlama metodlarını öyrədir. CBT-i, xüsusilə uzun müddət yuxusuzluğu olan şəxslər üçün çox təsirli ola bilər.

Medikamentoz müalicəyə (Dərman müalicəsi) gəldikdə isə bəzi hallarda, dərmanlar yuxu pozuntularının müalicəsində istifadə edilə bilər. Bununla belə, dərmanlar yalnız qısa müddətli müalicə üçün və ya digər müalicə üsullarının nəticə vermədiyi hallarda tövsiyə edilir. Yuxu pozuntularını müalicə etmək üçün həyat tərzində bəzi dəyişikliklər də çox faydalı ola bilər. Hər gün eyni vaxtda yatmaq və eyni vaxtda oyanmaq, bədən saatının tənzimlənməsinə kömək edir. Gün ərzində fiziki fəaliyyət və idman etmək yuxuya keçidi asanlaşdırır, lakin yuxudan əvvəl ağır məşqlərdən qaçınmaq vacibdir. Yuxudan əvvəl ağır yeməklərdən, kofein və alkoqollu içkilərdən uzaq durmaq faydalıdır.

- Yuxu rejimini tənzimləmək üçün düzgün qidalanma vacibdirmi?